Opis
Cypr to "kontynent w miniaturze" i jedna z najbardziej kompletnych destynacji turystycznych na mapie Morza Śródziemnego. Oferując ten kierunek, nie sprzedajemy wyłącznie standardowych "wakacji pod palmą", lecz wielowarstwowe doświadczenie, które potrafi sprostać wymaganiom skrajnie różnych podróżników. Z jednej strony wyspa jest rajem dla miłośników luksusu, beztroskiego relaksu i doskonałej pogody. Znajdziemy tu świetną infrastrukturę, wysokiej klasy hotele, zadbane resorty oraz dziesiątki plaż odznaczonych Błękitną Flagą za czystość wód.
Jednak zaledwie kilkanaście kilometrów od turystycznego wybrzeża Cypr diametralnie zmienia swoje oblicze. W głębi lądu otwiera się świat kamiennych, uśpionych wiosek winiarskich, w których czas płynie w rytmie siga-siga, a gościnni mieszkańcy tłoczą doskonałą oliwę metodami swoich dziadków. To destynacja o gigantycznym potencjale eksploracyjnym: turysta może rano podziwiać antyczne mozaiki rzymskich willi, w południe wędrować górskimi szlakami w cieniu cedrów, a wieczorem chłonąć trudną, współczesną historię na ulicach podzielonej zasiekami Nikozji. Ważnym argumentem sprzedażowym jest też bardzo wysoki poziom bezpieczeństwa, nowoczesna opieka medyczna oraz fakt, że za sprawą brytyjskiej przeszłości niemal z każdym Cypryjczykiem można płynnie porozumieć się po angielsku. Cypr nie jest sterylną, sztuczną dekoracją – to autentyczna, tętniąca życiem wyspa pełna zapachów, legend i niezwykłej gościnności. Jest idealnym produktem dla rodzin z dziećmi, par szukających romantycznych zatok, a także dla miłośników aktywnego trekkingu.
Geografia
Cypr, trzecia co do wielkości wyspa Morza Śródziemnego (po Sycylii i Sardynii), to geograficzny i kulturowy pomost między Europą, Azją a Afryką. Jej krajobraz jest pełen dramatycznych kontrastów. Złociste, piaszczyste plaże wschodniego wybrzeża – zwłaszcza w rejonie Ayia Napa czy Protaras – gwałtownie ustępują miejsca surowym, poszarpanym klifom na zachodnim półwyspie Akamas. Serce wyspy bije jednak wyżej, w paśmie górskim Troodos. Jego najwyższy szczyt, Olimp, zimą nierzadko pokrywa się śniegiem, oferując rześką ucieczkę od nadmorskich upałów. Na północy ciągnie się węższe, ale równie malownicze pasmo Kyrenia. Między tymi górami rozciąga się żyzna równina Mesaoria, która od wieków karmiła mieszkańców wyspy. Mówiąc o geografii Cypru, nie można pominąć jego unikalnej sytuacji geopolitycznej. Od 1974 roku wyspa jest podzielona na dwie części tzw. Zieloną Linią, strefą buforową kontrolowaną przez ONZ. Przecina ona stolicę, Nikozję, czyniąc ją ostatnią podzieloną stolicą w Europie. Na południu funkcjonuje uznawana na arenie międzynarodowej Republika Cypryjska, na północy – uznawana jedynie przez Ankarę Turecka Republika Cypru Północnego. Całość skąpana jest w słońcu przez 300 dni w roku.
Przyroda
Natura na Cyprze oferuje o wiele więcej niż tylko urokliwe plaże z błękitną wodą. Ze względu na swą izolację, wyspa jest gorącym punktem bioróżnorodności z licznymi gatunkami endemicznymi. Żywym symbolem dzikiej fauny jest muflon cypryjski (agrino) – bardzo płochliwy gatunek dzikiej owcy z potężnymi, zakręconymi rogami, żyjący w lasach. Prawdziwym skarbem natury jest również dziki, opierający się masowej zabudowie półwysep Akamas. Na tamtejszej plaży Lara swoje jaja bezpiecznie składają zagrożone gatunki żółwi morskich (karetta i żółw zielony). Zimą cypryjska przyroda oferuje spektakularne zjawisko: wielkie słone jeziora w Larnace i Limassol napełniają się wodą, przyciągając wielotysięczne stada różowych flamingów i innych migrujących ptaków. Roślinność drastycznie zmienia się wraz z porami roku. Po suchym, wypalonym słońcem lecie, krótkie zimowe deszcze zamieniają wyspę w zielony dywan usiany dzikimi orchideami i anemonami. Wyżej, w chłodniejszych partiach gór, szlaki wiją się wśród majestatycznych cedrów cypryjskich i wiekowych dębów.
Kultura
Cypryjska kultura to fascynujący tygiel, w którym helleński fundament wymieszał się z wpływami Bliskiego Wschodu, Lewantu i brytyjskim pragmatyzmem. Podstawą tutejszego stylu życia jest koncepcja siga-siga, czyli „powoli, powoli”. To śródziemnomorski opór przed pośpiechem; to czas na wypicie mocnej, parzonej w tygielku kawy w tradycyjnym kafeneio, gdzie starsi panowie godzinami grają w tavli (tryktraka). Społeczeństwo opiera się na idei głębokiej gościnności (greckie filoxenia), gdzie przybysz traktowany jest z autentyczną, nienachalną życzliwością. Mimo pędu ku nowoczesności i istnienia kosmopolitycznych ośrodków, dusza Cypru wciąż mieszka w górskich wioskach. To tam kultywuje się wielowiekowe rzemiosło – słynne, misterne koronki z wioski Lefkara (tzw. lefkaritika), czy tradycyjne wyroby ze srebra. Kultura celebruje życie poprzez liczne festiwale, od przedwiosennego Karnawału po majowe święto kwiatów Anthestiria. Nawet młodsze, zapatrzone w światowe trendy pokolenie, z szacunkiem podchodzi do swoich korzeni, tworząc społeczeństwo płynnie łączące tradycję z nowoczesnym życiem.
Ciekawostki
“Cypr jest dosłownie opanowany przez koty, których populacja przewyższa liczbę mieszkańców wyspy. Legenda głosi, że sprowadziła je św. Helena, by pozbyły się jadowitych węży. Co więcej, to nie w Egipcie, a właśnie na Cyprze (w osadzie Shillourokambos) francuscy archeolodzy odkryli najstarszy na świecie grób udomowionego kota – pochowano go obok jego właściciela aż 9500 lat temu!”
“Cypr to jedno z nielicznych miejsc na świecie, gdzie na przełomie lutego i marca można rano szusować na nartach lub snowboardzie na ośnieżonych zboczach góry Olimp (w paśmie Troodos), a zaledwie godzinę później zjechać na wybrzeże i wykąpać się w zaskakująco ciepłym Morzu Śródziemnym.”
“Warosia (dzielnica miasta Famagusta) była w latach 70. najbardziej luksusowym kurortem Morza Śródziemnego, w którym wypoczywały m.in. Elizabeth Taylor czy Brigitte Bardot. W wyniku inwazji tureckiej w 1974 roku mieszkańcy uciekli stamtąd w ciągu jednej nocy. Przez niemal pół wieku miasto stało puste, ogrodzone drutem kolczastym – z butikami pełnymi ubrań z lat 70. i opuszczonymi hotelami. Dziś część tego obszaru została udostępniona do zwiedzania.”
“Słodka, gęsta Commandaria to nie tylko duma wyspy. To oficjalnie najstarsze nazwane wino na świecie, które wciąż znajduje się w ciągłej produkcji. Jego receptura pozostaje niemal niezmieniona od czasów starożytnych, a sam proces produkcji wymaga podsuszania winogron na słońcu, by maksymalnie skoncentrować w nich cukier.”
“Co stało się z Łazarzem po tym, jak według Biblii został wskrzeszony przez Jezusa? Uciekł przed prześladowaniami z Judei i trafił prosto na Cypr! Osiadł w starożytnym Kition (dzisiejsza Larnaka), gdzie został pierwszym biskupem i żył przez kolejne 30 lat. W Larnace do dziś można zwiedzać przepiękną cerkiew św. Łazarza, zbudowaną nad jego grobowcem.”
“Słynna Skała Afrodyty (Petra tou Romiou), gdzie według mitów z morskiej piany wyłoniła się bogini miłości, wiąże się z popularnym przesądem. Miejscowi twierdzą, że opłynięcie skały dookoła (niektórzy precyzują, że trzeba to zrobić trzykrotnie, przy pełni księżyca) gwarantuje wieczną młodość, piękno lub... znalezienie prawdziwej miłości.”
“Jeśli przyjrzysz się oryginalnemu cypryjskiemu serowi halloumi, niemal zawsze zobaczysz w nim zatopione drobiny suszonej mięty. Dziś to kwestia smaku, ale historycznie miało to wymiar czysto praktyczny – mięta ma naturalne właściwości antybakteryjne, co w czasach bez lodówek pozwalało dłużej zachować świeżość sera w gorącym, wyspiarskim klimacie.”
“U wybrzeży Ayia Napy znajduje się MUSAN (Museum of Underwater Sculpture) – jeden z najbardziej niezwykłych podwodnych parków na świecie. Zatopiono tam ponad 90 rzeźb w kształcie drzew i ludzi, tworząc spektakularny "podwodny las". Został on zaprojektowany tak, by z czasem obrosnąć koralowcami i stać się sztuczną rafą dla lokalnego życia morskiego.”
“Na Cyprze nie ma ani jednego kilometra działającej sieci kolejowej (ostatni pociąg towarowo-pasażerski zlikwidowano w 1951 roku). Obowiązuje tam za to ruch lewostronny, a w gniazdkach znajdziemy brytyjskie wejścia z trzema bolcami (typ G) – to wszystko praktyczne pamiątki po czasach, gdy wyspa była kolonią Imperium Brytyjskiego.”
“Podróżując po Cyprze (szczególnie w okolicach Pafos przy chrześcijańskich katakumbach lub muzułmańskich miejscach kultu), można natknąć się na krzewy i drzewa gęsto obwieszone tysiącami chusteczek, wstążek, a nawet skrawków ubrań. To lokalna tradycja "drzew życzeń" – zostawienie tam kawałka materiału ma zapewnić zdrowie, spełnienie prośby lub powrót do ukochanej osoby.”
“Jedno z najpyszniejszych cypryjskich dań, kleftiko (jagnięcina pieczona z ziemniakami), ma mroczną etymologię. Nazwa pochodzi od słowa "kleftes", czyli złodziej. W XIX wieku rozbójnicy kradli owce, a żeby uniknąć wykrycia, zakopywali mięso w szczelnie zamkniętych glinianych dołach z gorącymi węglami. Dym nie uchodził na zewnątrz, a po kilkunastu godzinach mięso dosłownie rozpływało się w ustach.”
“Choć nie jest to oficjalny znak z kodeksu, na bocznych drogach cypryjskich wiosek można czasem wypatrzyć ręcznie malowane tabliczki z napisem "Siga-Siga" (Powoli, powoli). Cypryjczycy są na tyle zrelaksowani, że zatrzymanie samochodu na środku drogi, by uciąć sobie pogawędkę ze znajomym jadącym z naprzeciwka, jest społecznie akceptowalne i rzadko wywołuje trąbienie.”
Religia
Religijny krajobraz Cypru jest dokładnym odzwierciedleniem jego skomplikowanej historii i podziału etnicznego. W południowej, grecko-cypryjskiej części wyspy dominuje prawosławie. Cypryjski Kościół Prawosławny jest jednym z najstarszych autokefalicznych (niezależnych) kościołów na świecie, założonym w I wieku naszej ery przez apostołów Pawła i Barnabę. Złociste ikony, wszechobecny zapach pszczelego wosku i kadzidła to stały element krajobrazu, a w górach Troodos ukryte są zabytkowe, wpisane na listę UNESCO cerkwie z niesamowitymi freskami oraz potężne, bogate klasztory (jak słynny Kykkos). W kulturze greckiej prawosławie to nie tylko wiara, ale nierozerwalne spoiwo narodowe; rytm roku wyznacza Wielkanoc, obchodzona z ogromnym rozmachem i ucztowaniem. Z kolei na północy wyspy, wśród Turków cypryjskich, dominuje islam sunnicki. Minarety górują nad miastami, a wiele z dzisiejszych zabytkowych meczetów (jak Selimiye w Nikozji) to w rzeczywistości dawne gotyckie katedry. Wyspę zamieszkują też mniejsze społeczności, takie jak maronici czy Ormianie, dopełniające ten religijny, wyspiarski witraż.
Kuchnia
Cypryjska kuchnia to powód, dla którego podróżnicy wracają tu latami. To idealne połączenie smaków Grecji, Bliskiego Wschodu i Anatolii, stworzone po to, by się nim dzielić. Kulinarnym centrum jest meze – to nie tyle posiłek, co długotrwała biesiada składająca się z kilkunastu, a czasem wręcz kilkudziesięciu małych dań. Zaczyna się od dipów (tzatziki, tahini) z ciepłą pitą, a kończy na sycących mięsach lub świeżych owocach morza. Absolutnym królem jest halloumi – unikalny, rzemieślniczy ser z mleka owczego i koziego, który ze względu na wysoką temperaturę topnienia idealnie znosi grillowanie, zyskując chrupiącą skórkę. Wśród głównych dań prym wiedzie kleftiko (rozpływająca się w ustach jagnięcina pieczona godzinami w zamkniętym glinianym piecu) oraz souvla (kawałki mięsa wolno opiekane na rożnie). Dopełnieniem całości jest wino. Cypr szczyci się produkcją Commandarii – gęstego, słodkiego wina o bursztynowej barwie, które dzierży tytuł najstarszego nieprzerwanie produkowanego wina z apelacją na świecie. To właśnie nim Ryszard Lwie Serce wznosił toasty na swoim weselu w Limassol.
Historia
Cypr to gigantyczne muzeum na otwartym powietrzu, którego historia sięga 11 tysięcy lat wstecz. Ze względu na strategiczne położenie oraz złoża miedzi (od których wyspa wzięła swoją nazwę – cuprum), Cypr był łakomym kąskiem dla niemal każdego imperium w dziejach. Według mitologii to właśnie u wybrzeży Pafos z morskiej piany wyłoniła się bogini miłości, Afrodyta. Rzeczywistość historyczna jest równie fascynująca. Osadnictwo mykeńskie zaszczepiło tu grecką tożsamość, ale przez wieki przez wyspę przetaczali się Asyryjczycy, Rzymianie (pozostawiając wspaniałe mozaiki i amfiteatr w Kurion), Bizantyjczycy oraz krzyżowcy. Po dynastii Lusignanów nadeszli Wenecjanie, którzy otoczyli Nikozję potężnymi murami, a po nich Turcy Osmańscy, rządzący wyspą przez trzy stulecia. W 1878 roku administrację przejęli Brytyjczycy (stąd do dziś obowiązuje tu ruch lewostronny). Po latach walk, w 1960 roku Cypr odzyskał niepodległość, jednak w 1974 roku interwencja militarna Turcji trwale podzieliła wyspę. Architektura jest zapisem tych dziejów – krótki spacer może prowadzić od neolitycznej osady po gotycką katedrę i kolonialny pałac.
 view, boats, castle and sea view of the most popular spot at Northern Cyprus. Katerina Bot on Unsplash.jpg)
 view. Katerina Bot on Unslash.jpg)
